Universal Declaration of Human Rights - Mayan (Yucateco) ()

 


U DZA'ABAL K'AJ”OLTBIL U NOJ A'ALMAJ T'AANIL U NAJMAL WÕINIKO'OB

[Preamble]

Tumeen u kuxtal wŪinik x-ma'a palitzilil, u chŪimpolta'al yetel u cha'abal u kuxtal yůok'ol kaab ich jedz ůolal, ti' ku taal tu chŪimpolta'al u no'oja'anil kuxtal sijnal yetel wŪinik bey je'ex xan sijnal u najmalmajil keet kuxtal, mixmŠak unaj u lu'sik ti' tulŠakal u wŪinikil yůok'ol kaabe',

Tumeen yůo'lal ma' ojelta'an ku beetik u mixba'alkuunsa'al u najmalil u kuxtal wŪinik, dzo'ok u beetik u yķuchul seen k'aak'as ba'alo'ob tu tŠan u no'aja'anil u tuukul wŪinik; yetel tumeen dzo'ok u ya'ala'al u jach nojochil ba'ax ku dzŪiboltik wŪinike', u kajtal yůok'ol kaab tu'ux ka'a kuxlak luk'a'an u sajakil yetel x-ma'a ůotzilil, ka'a bťeyak u ya'alik ba'ax ku tukultik yetel u kili'ichkuunsik je'e mŠakalmŠak Yumtzilil u k'Šate',

Tumeen tun le najmal sijnal yetel wŪinik jach k'a'abet u bo'oybesa'al tu yŠanal jump'ťel Noj A'almaj T'aan, u ti'al ma' u beeta'al u lŪik'il wŪinik ba'ate'el tumeen u talamil kuxtal yetel u nuunsa'al,

Tumeen ku tukulta'al xan jach k'a'abet u kaxanta'al bix uchak u bisikuba ma'alob tulŠakal u kaajilo'ob yůok'ol kaab,

Tumeen k-k'a'ajsik tulŠakal u kaajilo'ob Naciones Unidas, dzo'ok u dzŪibtiko'ob u mokt'aanil u chŪimpoltiko'ob le Najmal sijnal yetel wŪinik, ichil u no'oja'anil yetel u beelal bey wŪinike', beytun wa ko'olel wa xiib; yetel tumeen dzo'ok ya'aliko'ob yaan u chķukpajal yůolo'ob u kaxanto'ob u ma'alobtal u kuxtal wŪinik yetel u jůok'so'ob ichil ůotzilil ka'alikil u chŪimpoltiko'ob u kuxtal,

Tumeen le kaajo'ob tŠaka'an dzo'ok u beetiko'on u Mok T'aanil yetel Organizaciůn ti' Naciones Unidas, ti'al u cŪimpola'al bey je'e unaj tulŠakal yůok'ol kaab le Najmal Sijnal yetel wŪiniko', bey je'ex u kuxtal x-ma'a palitzilil, yetel

Tumeen u k'ajůolta'al le Najmal Sijnal yetel wŪinik yetel bix uchak u kuxtal x-ma'a palitzilil jach tŠanil yaan ti'al ka'a bťeyak u dzo'okbesa'al le Mok T'aana',

Le NOJ MOLA'AYA' ku ya'alik

LE U NOJ A'ALMAJ T'AANIL le Najmal Sijnal yetel wŪinika', jump'ťel ba'al jach k'a'abet u yila'al u dzo'okbesa'al tumeen tulŠakal u kaajilo'ob yůok'ol kaab, tu'ux ka'a tŠaakpajak wŪinik yetle u mola'ayilo'ob, ti'al u ch'a'ak ti' leti' u noj tuukulil yetel u ka'ansiko'ob u chŪimpolta'al u kuxtal wŪinik x-ma'a palitzilil yetel xan u beetiko'ob tulŠakal ba'ax ka'abťet tu kaajalo'ob yetel tulŠakal yůok'ol kaab tu'ux ka'a ila'ak u chŪimpolta'al yetel u dzo'okbesa'al ichil le kaajo'ob beetmajil u Mokt'aanilo' yetel xan ichil u mťek'tan kaajilo'ob.

ArtŪculo 1

TulŠakal wŪinik ku sŪijil jŠalk'ab yetel keet u tsiikul yetel Najmal Sijnalil, beytun xan na'ata'an sijnalil yetel no'oja'anil u tuukulo', k'a'abet u bisikuba bey lŠaktzilil yetel tulŠakal u baatzile'.

ArtŪculo 2

TulŠakal wŪinike' sijnal yetel le Najmalo'oba' beeyxan yetel u siibalil u kuxtal x-ma'a palitzilil bey je'ex u ch'a'achi'ita'al ti' le A'almaj T'aana', kex tumeen jela'an u ch'i'ibal, u boonlil u yoot'el, xiib wa ko'olel, wa jela'an u t'aan, u kili'ichkuunaj, u tuukul wa u lŠak' je'e ba'alake', tu'ux u taal, u kaajal wa mŠax yetel ku much'ikubŠa, beyka'aj u ayik'alil, tu'ux sŪijnal wa je'e ba'alak u lŠak' ba'alile'.

Yetele', ma'atan u pŠaykunta'al wŪinik chen tumeen jela'an u tuukul, u Najmal Sijnalil wa u A'almaj T'aanil u kaajal, wa u Mťek'tan kaajil tu'ux u taal, mix tumeen tŠanxelil tu'ux yaan u kaajal, wa yaan u jala'acho'ob wa tŠaka'an ichil u lŠak' kaaj.

ArtŪculo 3

TulŠakal wŪinike' Sijnal u Najmalmajil u kuxtal, ma' u palitzilta'al beeyxan ma' u lo'obol u wŪinklal yetel u kaalanta'al u kuxtal.

ArtŪculo 4

MimŠak unaj u palitzilta'al mix u meyajtik u ba'al u lŠak' mŠak; palitzilil yetel u ko'onol wŪinik ti'al meyaje' ti' u lŠak' mŠak x-ma'a bo'olile' wet'a'an.

ArtŪculo 5

MixmŠak ti' unaj u beeta'al loob, mix u nuumsa'al, u k'o'olol, wa u beeta'al u bo'otik u si'ipil bey ba'alche'e mix u t'onkiinta'al.

ArtŪculo 6

TulŠakal mŠan sijnal u najmalmajil u chŪimpolta'al u kuxtal yetel u dzo'zkbesa'al le Najmal Sijnal yanil ti' ku ya'ala'al te'ej Noj A'almaj T'aano'obo'.

ArtŪculo 7

MixmŠak jela'an wa nojba'al tu tŠan le A'almaj T'aano'bo', beytuno' tulŠakal mŠak uchak u bo'oybesjuba tu yŠanal. TulŠakal mŠak u najmalmaj u tokbesa'al tu tŠan je'e ba'alak nuumsajil ka'a si'ipik tu tŠan le Tzol T'aana', wa ti' je'e mŠaxak ka'a lŪik'ik yůol u beet le nuumsajo'.

ArtŪculo 8

TulŠakal mŠak sijnal u najmalmajil u tokbesa'al tu kķuchil ti'ibilkunah tu kaajal, tu'ux ka'a ila'ak u chŪimpolta'al le Najmal Sijnal yetelo' yetel u dzo'okbesa'al le ba'ax ku ya'ala'al te'ej A'almaj T'aano'obo'.

ArtŪculo 9

MixmŠak unaj u k'a'alal wa ma'a u kŠant yetel u k'am u si'ipili', mix u tojolch'inta'al tu kaajal.

ArtŪculo 10

TulŠakal mŠak u najmalmaj, keet yetel je'e mŠaxake', u yu'ubal'al u t'aan tumeen tulŠakal mŠak, wa ich ti'ibilile' ma' u makik u xikin mŠax jo'olbesik ti' ba'ax ku ya'alik, ti'al ka'a je'edzek yetel utz u najmal mŠak yetel ba'ax k'a'abet u beetik, beeytun xan ti'al u ch'ůoch'a'al je'e ba'alak takpoolil yaan tu yůok'ole'.

ArtŪculo 11

  1. TulŠŠkal mŠak ku ta'akal u poole' unaj u yŠax tukulta'al mina'an u si'ipil ka'alikil ma'a e'esa'ak yetel wa ma' u kŠant, bey je'ex u ya'ala'al te'ej A'alamaj T'aano'obo', yetel unaj u xa'ak'alta'al u tzikbe'enil tu tŠan kaaj ti'al yila'al wa yaan u si'ipil yetel xan u yila'al u tokbesa'al tumeen mŠaxo'ob leti' u meyaj.
  2. MixmŠak unaj u dza'abal u kuuch yetel u k'a'alal tu yůo'lal ba'ax ku beetik, wa ba'a ma'atan u beetik, wa tu k'iinil u beetik wa u p'atik u beetike' ma'a wet'a'an wa dza'an bey yaan u si'ipilil tumeen u A'almaj T'aanil u kaajal wa je'e ba'alak kaajile'.

ArtŪculo 12

MixmŠak yaan u pŠajtalil ti' u yokbesikuba tu kuxtal mix,Šak, yetel u ch'i'ibalo'ob, ichil yotoch wa u wach'ik ju'un ku tķuxta'alti', mix u nuumsik u k'aaba' yetel tsikbe'enil. TulŠakal mŠak sijnal u najmatmajil u bo'oybesa'al tumeen A'almaj T'aan ti'al ma' yokbesikubŠ mixmŠak tu kuxtal yetel ma' u nuumsa'al.

ArtŪculo 13

  1. TulŠakal mŠak yaanti' u pŠajtalil u bin je'e tu'uxak u k'Šate', beeyxan u jťedzel kajtal je'e tu'uxak kaajil ichil u boj mťek'tankaajale'.
  2. TulŠakal mŠak yaanti' u pŠajtalil u jůok'ol tu kaajal ti'al u bin je'e ba'alak kaajile', beeyan u suut tu kaajal.

ArtŪculo 14

  1. Wa tŠan u ch'a'apachta'al wa u mŠan u chu'ukile', tulŠakal mŠak sijnal u najmatmajil u k'a'amal je'e tu'uxak u lŠak' kaajile' yetel ma'a u jůok'sa'ali'.
  2. Ba'ale' ma'atan u bťeytal u bo'oybesik mŠak wa tumeen jach tu jaajil yaan u si'ipil tu kaajal, beeyxan wa wet'a'an tumeen u A'almaj T'aan Naciones Unidas.

ArtŪculo 15

  1. TulŠakal mŠak sijnal u najmatmajil u kajtal ti' jump'ťel kaaj.
  2. Ti' mixmŠak uchak u luk'sa'al u kaajal, mix u luk'sa'alti' u pŠajtalil u k'exik u kaajal.

ArtŪculo 16

  1. Xiibo'ob yetel ko'olelo'ob, le ken u chuk u ja'abil u dzo'okol u beelo'obe', u najmatmajo'ob, je'e ba'alak u ch'i'ibalo'obe', je'e tu'uxak u kaajalo'obe', je'e mŠakalmŠak k'ujil ku kili'ichkuunsiko'obe', u dzo'okol u beelo'ob ti'al ka'a yanak u kķuchkabalo'ob; yetel keet u najmalo'ob tu yůo'lal u dzo'okol u beelo'ob, ka'alikil dzoka'an u beelo'ob wa le ken u p'atuba'ob.
  2. Chen yetel ka'a u dzŠa u t'aan tu ka'atķulal le mŠax u k'Šat dzo'okol u beelo', uchak u yķuchul le dzo'okol beelo'.
  3. Kķuchkabale' leti' u chuun yetel yŠax bix u much'ikuba wŪinik kajtal beytuno' k'a'ana'an u kalaanta'al tumeen tulŠakal kaaj yetel tumeen jala'acho'ob.

ArtŪculo 17

  1. TulŠakal mŠak sijnal u najmatmajil u yantal ba'al u ti'alinte, tu juunal wa mķuch'kab.
  2. MixmŠak uchak u luk'sik ba'al u ti'al mŠak.

ArtŪculo 18

TulŠakal mŠak yaan u pŠajtalil u tukultik je'e ba'alak u k'Šate', je'e bixak u k'Šate' yetel u kili'ichkuunsik je'e mŠakalŠak K'ujil u k'Šate'; bey xan u k'exik u kili'ichkuunaj wa u tuukul je'e ba'alak k'iin u k'Šate', beytun xan u dzŠak ojeltbil u kili'ichkuunaj yetel ba'ax ku tukultik, tu juunal wa mķuch'kab, beytun tu tŠan kaaj wa tu juunal, ti'al u kanik, u tŠakpajal wa u dzo'okbesik.

ArtŪculo 19

TulŠakal mŠak yaanti' u pŠajtalil u tukultik yetel u ya'alik le ba'ax u k'Šate'; le najmala' ku ya'alik ma' u chi'ichnak-kuunsa'al mŠak chen tu yůo'lal bix u tuukul, beytun u xak'al kaxantik ba'ax k'a'abet u yojeltik, u k'amik nu'uktaj yetel u dzŠak k'ajůoltbil ti' tulŠakal yůok'ol kaab yetel je'e ba'alak wa je'e bixak ku pŠajtale'.

ArtŪculo 20

  1. TulŠakal mŠak sijnal yetel u pŠajtalil u much'ikuba yetel u nupikuba yetel je'e mŠaxak ka'alikil ma'atan u beetik k'aas ti' mixmŠak yetele'.
  2. MixmŠak unaj u beeta'al u tŠakpajal ti' mixba'al yetel u nuch'ikuba yetel mixmŠak wa ma' u k'Šati'.

ArtŪculo 21

  1. Ti' tulŠakal mŠak yaan u pŠajtalil u tŠakpajal ichil u jala'achil u kaajal, wa leti' ka'a u beet u jala'achil wa ka'a tŠakpajak ti'al pŠaykunsa'al u jala'chil.
  2. TulŠakal mŠak sijnal u najmatmajil u tŠakpajal, bey je'e mŠaxak, ichil u mayej jala'ach.
  3. U nij jala'achil jump'ťel kaaje' u kajnŠalilo'ob; beytuno' leti'ob k'a'abet u pŠaybesik u jala'acho'ob le ken k'uchuk tu k'iinil, tu'ux tulŠakal mŠak unaj u tukultik tu juunal mŠax u k'Šat u dzŠa jala'achil.

ArtŪculo 22

TulŠakal mŠak, tumeen tŠaka'an ichil jump'ťel kaaje', sijnal u najmatmajil u kaalanta'al, yetel u dza'aba'alti', tumeen u kaajal yetel u yŠantiaj u lŠak' kaajo'ob tu yůok'ol kaabe', le ba'ax k'a'abetti' ti'al u kuxtale', ti'al u bťeytal u kuxtal ti' jump'ťel kkaj yetel u ye'esik u chŪikul u kuxtal, bey je'ex ku k'a'abetkuunsik u tsikbe'enil yetel u no'oja'anil u kuxtale'.

ArtŪculo 23

  1. tulŠakal mŠak sijnal u najmatmajil u dza'abal meyajti', u tťetik ba'a meyajil u k'Šat u beet bey je'e mŠaxake', ka'a kuxlak yetel u meyajm yetel u kaalaanta'al ma' u luk'sa'al meyajiti'.
  2. TulŠakal mŠak sijnal u najmatmajil u nŠajal bey je'ex u nŠajal je'e mŠaxak ku beetik jump'ťel meyaj bey je'ex le ku beetiko'.
  3. TulŠakal mŠak ku neyaje' sijnal u najmatmajil u bo'ota'al le beyka'aj ku bo'ota'al u lŠak' mŠaxo'ob beetik le mayaj ku beetiko', uchak u nŠajaltik nonoj u ti'al u kuxtal ma'alob yetel kķuchkabal, ka'a dza'abakti' le beyka'aj k'a'abet ti'al u ma'alob kuxtal bey je'ex k'a'ana'an ti' u tzikbe'enil wŪinike', yetel wa ma'atan u nŠajaltik tu p'iise', unaj u chķukbesa'al ti' tumeen jala'ach.
  4. Ti' tulŠakal mŠak yaan u pŠajtalil u much'ikubŠa wa u tŠakpajal ichil mķuch'kabalo'ob ti'al u tokbesa'al u najmal.

ArtŪculo 24

TulŠakal mŠak u najmatmajil u cha'abal u je'elel, ma' u meyaj wa jayp'ťel k'iin, ma' u mŠan ti' bulk'iin u meyaj yetel u bo'ota'al u je'elel wa jayp'ťel k'iin kex ma'atan u meyaj.

ArtŪculo 25

  1. TulŠakal mŠak sijnal u najmatmajil u kuxtal ma'alob pa'te' yetel u kķuchkabal, beeyxan ka'an yanak u toj ůolal, ka'a kuxlako'ob tu'ux ka'a tŠanilkuunsa'ak u yantal u janalo'ob, u nook'o'ob, u yotocho'ob, dzŠak yetel tulŠakal ba'ax k'a'abet ti'al jump'ťel ma'alob kuxtal; sijnal xan u najmatmil wa ku p'Šatal mina'an meyaj ti', wa ku k'oja'antal, ku yķuchul loob ti', ku kŪimil yŪicham, ku ch'Ūijil wa je'e ba'alak lŠak ka'a luk'esti' kex ma' u kŠat ba'ax tu'ux ku kaxtik u kuxtale'.
  2. X-yo'om ko'olel yetel mejen paalale' sijnal u najmatmajil u kalaanta'alo'ob ma'alob. TulŠakal mejen paalal sŪijil ti' ko'olel dzoka'an wa ma' dzoka'an u beele', u najmalamj u kalaanta'al tumeen kaaj yetel u yŠanta'al lŪik'il ma'alob tumeen jala'ach.

ArtŪculo 26

  1. TulŠalak mŠak sijnal u najmatmajil u kaambal. Le yŠax kaambalo'obo' k'ana'an ma' u tojoltik. Le yŠax kaambalo'obo' tulŠakal mŠak tzaaj u k'amik. U kaambalil jump'ťel meyaje' tulŠakal mŠak xan unaj u k'amik; ba'ale' te'ela' uchak u tŠakpajal le mŠax yaan u muuk'ile'.
  2. Le kaambalo' uchak u kaxtik u mu'uk'a'ankuunsik u tsikbe'enil mŠak yetel u beetik u chŪimpolta'al tumeen tulŠakal mŠak le najmal sijnal yetel wŪiniko' bey je'ex le a'almaj t'aano'obo'; unaj u yŠantaj ti'al u na'atikuba wŪinik, u bisikuba ma'alob mťek'tan kaajo'ob, kaajo'ob, mķuch' kili'ichkuunsajo'ob; yetel unaj u yŠantaj ti' u meyaj Naciones Unidas ti'al u kuxtal kaajo'ob yetel jedz ůolal.
  3. TŠatatzilo'obe' uchak u tťetiko'ob ba'ax u k'Šato'ob ka u kan u paalo'ob.

ArtŪculo 27

  1. TulŠakal mŠak sijnal u najmatmajil u tŠakpajal tu t'aan yůolaj ichil u chŪikul u kuxtal u kaajal, u nŠaysik yůol yetel jadzutz meyajo'ob, u tŠakpajal yetel u k'amik yutzil le xak'al na'ato'obo'.
  2. TulŠakal mŠak sijnal u najmatmajil u bo'oybesa'al u no'oja'anil u kuxtal, ba'al u ti'al, u meyaj ti' xak'al na'at, u ik'il dzŪib wa je'e ba'alak ka'a u meyajte'.

ArtŪculo 28

TulŠakal mŠak sijnal u najmatmajil u yantal u nu'ukbesajil tu kaajal wa tulŠakal yůok'ol kaab ti'al u dza'abal k'ajůoltbil yetel u dzo'okbesa'al le Nu'uktaj t'aana'.

ArtŪculo 29

  1. TulŠakal mŠak yaan u kuch uchil u kaajal tumeen chen ja'ali ichil u kaajal uchak u bťeytal u dzo'okbesik u tsikbe'enile'.
  2. Ikil u dzo'okbesik u najmal yetel u kuxtal ichil le nu'uktajo'oba', tulŠakal mŠake' chen uchak u chŪimpoltik yetel ma' u xaak'abtik u xuul u t'aan le A'almaj T'aano'ob tu yůo'lal u lŠak' mŠako'obo', yetel u dzo'okbesa'al u no'oja'anil kuxtal, u chŪimpolta'al wŪinik yetel u keet yantal u toj ůolal kaaj.
  3. Le Najmalo'ob yetel u no'oja'anil kuxtala' ma'atan u bťeytal u dzo'okbesa'al wa ma'atan u chŪimpolta'al u Nu'uktaj yetel u A'almaj T'aan Naciones Unidas.

ArtŪculo 30

MixbaŪal ti' le Nu'uktaj uchak u ch'a'abal tumeen jala'ach, junmķuch' mŠak wa juntķul mŠak ti'al u beetik mixba'al ti'al u we'et'el wa ma' u dzo'okbesa'al le Nu'uktajo'ob yetel A'almaj T'aanno'ob ku dza'abal k'ajůoltbil ti' le Nu'uktaja'.

 


© The Office of the High Commissioner for Human Rights

OHCHR-UNOG
8-14 Avenue de la Paix
1211 Geneva 10, Switzerland

+41 22 917-9000
udhr@ohchr.org 

   
Provided for public dissemination by the United Nations High Commission for Human Rights: http://www.unhchr.ch/udhr/index.htm 

Reprinted as an historical reference document under the Fair Use doctrine of international copyright law. http://www4.law.cornell.edu/uscode/17/107.html